تاریخ موسیقی دوره باروک - بخش دوم - نویسنده و گوینده و آموزگار:رابعه رضوی علوی

دانلود فیلم و سریال دانلود فیلم و سریال

تاریخ موسیقی دوره باروک - قسمت دوم 
نویسنده و آموزگار و گوینده ، تلخیص و گرد آوری : اینجانب - رابعه رضوی علوی
( عسل )
ایران ، تهران ، 2017 میلادی ، سال 1395 خورشیدی
منبع آموزشی : کتاب درک و دریافت موسیقی -  اثر : راجر کیمی ین
درود بر یاران.
در آغاز هر نگاشت یادآوری می شود که می توانید نسخه شنیداری آموزشهای مرا به گویندگی و آموزش اینجانب ، در آرشیو بهار و تابستان 1395 خورشیدی یکتا کانال تلگرام رسمی ام بیابید .
اما در نوشتار پیشین ، کلیاتی از دوره مهم تاریخ موسیقی جهان در دوره باروک ، یا قرن هفدهم و هجدهم میلادی را با یکدگر مرور کردیم و آنچه بایسته بود از ساختار آن در یاد بسپاریم را به اختصار بیان داشتیم .
اینک ، وضعیت اجتماعی هنرمندان این دوره ، و نیز مهم ترین فرمهای باروکی را با هم خواهیم شناخت .
اصولا این دوره مترادف نوگرایی در سلیقه عمومی شنیداری مخاطبان است . با این همه کم نیستند آثاری که به سفارش دربار و پادشاهان و کلیسا ساخته می شود. تضاد اجتماعی میان حاکمان سراپا قدرت و ثروت با مردمان سخت محتاج و بی بضاعت این  روزگار ، به چشم می خورد. درباریان  در این دوره به هنر موسیقی تنها به عنوان ابزار سرگرمی می نگریستند و گروهی از هنرمندان را هماره در استخدام خویش داشتند که به تناسب نوع دربار ، و ثروت ، تعداد این موسیقی دانان وابسته و غیر مستقل ، تغییر می کرد. مثلا باخ ، سرپرستی ارکستری با 18 نوازنده را در آلمان ،سال 1717 بر عهده داشت ، اما همین تعداد در کاخ های مجلل تر پادشهان دگر می توانست به بیش از 80 نوازنده نیز فزونی یابد. سرپرست موسیقی در این زمان کار دشواری بود . چرا که سرپرست موسیقی دربار بایستی مجموعه ای گسترده از امورات یعنی ساخت موسیقی برای مجالس و ضیافتهای بی شمار و بی حساب درباریان تا آفرینش اپرا ، نظم بخشیدن به نوازندگان و حفاظت از سازهایشان و سرپرستی کتابخانه موسیقایی را نیز ، بر عهده می گرفت. یکی از بدترین دورانهای موسیقی از بعد استقلال هنرمندان است ، چرا که عملا موسیقی دان ، برده بی چون و چرای اربابان و حامیان مالی خویش هستند .به رغم دستمزدهای بسیار چشمگیر موسیقی دانان درباری باروک ، آنان از کمترین استقلال در امورات شغلی خویش برخوردار نیستند.
از سویی دگر ، کلیسا  ، موسیقی پرشکوهی را  در قالب ارکسترهای مخصوص مراسم کلیسا، به همرهی ارگ و هم آوایان و همسرایانش ، موسیقی متفاوت و جدی تری را به عامه مردم ارائه می کند . نقش سرپرست موسیقی کلیسا نیز ساخت آثار تازه و آموزش نواگران و آواگران است . اصولا ، اعتبار موسیقی باروک این بار نه از ره موسیقی دربار ، که بر پایه موسیقی کلیسا ، سنجیده می شود .اصولا دستمزد هنرمندان کلیسا به مراتب اندک مقدارتر از هنرمندان درباری و وابسته به مراسم آن است. این است که به عقیده من اگر هنرمندان دربار ، از نظر مادی و فکری وابسته اند ، هنرمندان کلیسا از بعد معنوی ، وابسته و غیر مستقل به شمار می آیند.
اما به جز دربار و کلیسا ، خارج از این دو محیط رسمی تر ، موسیقی دانان آماتور در مجامع آکادمیک و گردهمایی های کوچک و مستقل تر موسیقایی نیز ، در کنار یکدگر ، به اجرای آثار می پرداختند.
ایتالیا هنوز هم خاستگاه هنرمندانی است که از ره آفرینش اپراهای متعدد برای تالارهایش ، در ونیز ، و دگر شهرها ، به کسب شهرت و ثروت می پردازند . اینگونه است که در فاصله سالهای 1680 -1700 ، شش انجمن  اپرایی فعال در این شهر ، وجود دارد. با این همه یکی از هنرمندان مهم باروک ، یعنی" هندل "، نخستین موسیقی دانان مستقلی است که با ساخت انجمن و آفرینش اپرا و اداره تمامی امورات شغلی خویش ، مفهوم استقلال در موسیقی باروک را آرام آرام ، پدیدار می سازد. موسیقی سینه به سینه ، از پدر به پسر یا دختر ، منتقل می شود ، و اینگونه است که پدران و مادران" باخ" و "هندل" ،" ویوالدی" و "پورسل" ، جملگی خود ، موسیقی دانان بزرگی محسوب می شدند.
نیز مفهوم "کنسرواتوار"، در این زمان ، معنایی چون یتیم خانه دارد که در آن کلاسهای آموزش موسیقی به یتیمان و فقیران و مردمان بی بضاعت ، نیز دایر است تا تیرگی جهل و فقر را از آنان دور سازد . اصولا این واژه یعنی کنسرواتوار ، ریشه در کلمه ای ایتالیایی دارد که معنایش "یتیم خانه " است.
آن کودکان فقیر و بی بضاعت ، به مدد کنسرواتوارهاست که گاه ، به هنرمندانی بنام در موسیقی سازی یا اپرا ، در آینده تبدیل می شوند . ویوالدی گرانقدر ، از جمله برجسته ترین آموزگاران به این جماعت تشنه موسیقی و فراگیری است. ویوالدی ، جدا از آموزش به فقرا در کنسرواتوار ، سرپرست ارکستر زنان نیز هست.
نکته بس پراهمیت دوره باروک این است که هنوز "زنان " مجاز به سرپرستی کنسرت و به ویژه "نوازندگی " در دربار و کلیسا نیستند . از این حیث از نگاه من ، رابعه رضوی علوی (عسل) ، وضعیت کمابیش شبیه قرون وسطایی است که تا سالها پس از پایان آن ، کماکان ، سایه شومش بر سر هنر مستقل زنان آهنگساز و نوازنده و آفرینشگر و مستقل حتی تا عهد باروک ( قرن 17 و 18) و حتی قرون پس از آن ، باقی است.
مهم ترین زنان موسیقی دان باروک انگشت شمار هنرمندانی که مجال آفرینش یافتند ، " فرانچسکا کاچینی "، " باربارا  استروتسی " ؛ و "الیزابت کلود ژاکه دولاگوئر" بوده اند. 
******************************
فرم های مهم ارکستری دوره باروک :
1- کنسرتو گروسو : تباین و تضاد میان گروههای کوچک و بزرگ ، کنسرتوگروسو ، فرم مهم باروکی را بنیان نهاد.مفهوم دقیق آن ، نواختن گروه کوچکی از نوازندگان در برابر ارکستر بزرگ تر ( که توتی نام داشت) ، می باشد. مثلا چند نوازنده ، سولیست هایی ، اثری را مقابل توتی ها یا ارکستر بزرگ اجرا می کنند. گروه کوچک ، دو تا چهار نواگر سولو دارد و گروه بزرگ تر، بیش از هشت تن تا بیست نفر، را شامل می شود. 
این فرم مهم ؛ یعنی کنسرتو گروسو، فرصتی را برای تکنوازان ، فراهم می آورد که به بیان رخشان خطوط ملودیک سراسر نت آراینده ، با ساز خویش بپردازند که خطوط اجرایی دشوارتری نسبت به خط ملودی نوارندگان توتی ، محسوب می شدو از این رو نماد مهارت نوازندگی نواگران سولو و تکنواز در فرم کنسرتوگرسوی باروک است.
موومان های چندگانه ای دارد . موومان کنسرتوگرسو ، بیشتر ، سه تایی بوده و در موومان نخست ، ضرباهنگی تند ، موومان دوم ،  تمپویی کند و موومان پایانی، تند می یابد . موومان نخستین ، شتابان تر است  و موومان دوم ، کند و تغزلی و درونی تر و آنگاه در پایان دگر بار ، شتابان و رقصان ، به گوش می رسد.
موومان نخست و پایانی ، "فرم ریتورنلو" داشته که بخش توتی ، تم ریتورنلو را می نوازند و این تم مخصوص توتی ها ، مدام در طول قطعه ، در بازگشت به آوایینه ها(تنالیته ها) گوناگون به گوش می رسد. اما این تم گردشی در تنالیته های متفاوت ، تنها در بخشهایی دوباره ، اجرا می شود ؛ تکه های کوچکی از آن نواخته شده و تنها در پایان اثر ،و واپسین موومان ،تمامی تم ریتورنلو، دقیقا همسان آنچه در موومان نخست نواخته شده است ، اجرا می شود و شمار و نمایه بازگشت ها ، در قسمت اجرایی ارکستر توتی،ممکن است اینگونه باشد :
1- توتی  در بخش آ،  تم ریتورنلو نخستین آوایینه یا تنالیته ، بخش ب را سولو می نوازند و در ادامه مثلا بخش آ را توتی ، فورته  ، قسمتی از تم ریتورنلو می نوازند .
2- بخش آ ، را توتی ، فورته نواخته و آنگاه ، بخش ب را سولو می نوازد که بخشی از تم ریتورنلو را اجرا کند.
3- بخش آ ، توتی ، قسمتی از تم ریتورنلو، را فورته اجرا می کند و آنگاه قسمت ب را ، سولو می نوازد و سرانجام در 
4- توتی بخش آ را فورته می نوازند که همانا ، تم ریتورنلو در اولین تنالیته و اصلی ترین آوایینه است.
اصولا هرچه "توتی" ، ایده های دگرگون ناپذیر و یکنواختی را ارائه می کند، در مقابل، "سولو" ، ایده های نوین ملودیک را نشانگر است که گاه از تم اجرایی توتی نیز ، رنگ می پذیرد.
مهمترین اثر در این شیوه و فرم آفرینش باروکی ، و استفاده از کنسرتو گرسو و فرم ریتورنلو ، " موومان نخست کنسرتو براندنبورگ شماره 5 ، یوهان سباستین باخ " در "ر ماژور " (1721) است که از سازهای فلوت و کلاوسن و ویولون برای گروه سولو و ارکستر زهی و کنتینوئو برای بخش توتی ، بهره می گیرد  و وزن 2/2 دوتایی دارد. با نشانه های فا دیز و دو دیز در آغاز ، در کلید سل و نتهای دولاچنگ ر - ر - فا - فا  و لا لا ر ر اکتاو دولاچنگ  و دو - ر - دو - سی دولاچنگ و لا - سل - فا  - می دولاچنگ  در میزان یکم ، ر - ر - فا - فا  دولاچنگ و لا-لا- ر - ر  دولاچنگ و می چنگ - لا چنگ و سکوت چنگ و می چنگ در میزان دوم ، فا - فا - می - می اکتاو دولاچنگ ، سل - سل - فا - فا دولاچنگ  ، سی - سی - لا - لا اکتاو (روی خط اضافه بالای حامل سل) دولاچنگ و دو - دو اکتاو - ر - ر اکتاو دولاچنگ ، سل - سل - لا - لا دولاچنگ ، دو- دو - ر - ر دولاچنگ و لا- لا اکتاو پایین زیر خط حامل سل روی خطوط اضافه پایینی ، سل - سل دولاچنگ ، در میزان بعدی به نتهای فا - می - فا - ر دولاچنگ ،  و می - می - لا - لا دولاچنگ و ر- می - فا - سل دولاچنگ و لا- سی - دو اکتاو - لا ، دولاچنگ در میزان دگر ، می رسد و سپس نتهای  ر- ر اکتاو - دو - دو اکتاو دولاچنگ و می - می - ر - ر دولاچنگ و سل - سل - فا - فا دولاچنگ و سی- سی اکتاو بالای خطوط 5 تایی حامل سل ، لا -لا اکتاو در میزان بعدی به نتهای سل - سل - می - ر اکتاو دولاچنگ دوبه دو با خط اتصال بهم پیوسته و می چنگ ، لا دولاچنگ - سی دولاچنگ و دوبکار - می اکتاو - لا - سل دولاچنگ و  فا - لا - ر - دو دولاچنگ  و سی دولاچنگ زیر خط حامل نخست و سل - فا - می دولاچنگ ، می چنگ نقطه دار - ر دولاچنگ می رسد  که در بخش الف توتی اجرا می کند و زهی ها آن تم ریتورنلو را فورته می نوازند.سپس سولو بخش ب را با فلوت و ویلون و کلاوسن نواخته و تنالیته ای ماژور را اجرا می کند . توتی در بخش دوم ، قسمت الف را با سازهای زهی می نوازند و  قسمتی از تم ریتورنلو را فورته اجرا می کنند و دوباره سولو بخش ب را با فلوت و ویولون و کلاوسن ، تم ریتونلوی دگرگون شده را می نوازد و توتی در بخش سوم ، قسمت آ را با سازهای زهی نواخته و آنگاه وقتی تم ریتورنلو را نواختند ، سولو بخش ب را با فلوت و ویلون و کلاوسن اجرا می کند .  در قسمت چهارم است که بخش آ را زهی های توتی به شکل فورته در تنالیته مینور اجرا می کنند که بخشی از تم ریتورنلو است و سپس ب را کلاوسن و فلوت و ویلون به عنوان سازهای سولو می نوازند  . بخش پنجم را زهی های سولو در تنالیته ماژور ، فورته با کمک تم ریتورنلو در بخشهایی اجرا کرده و سپس بخش ب را سازهای فلوت و کلاوسن و ویولون همین تم را دگرگون می کنند و بس پیانو می نوازند که نوانسی پیانوسیمو دارد و بخش سی  تم تازه ای را در تنالیته مینور ایجاد می کند و ملودی اجرا شده پرتنش تر میان دو ساز فلوت و ویولون ، تم را می گرداند که در کلید سل با نشانه های فادیز و دو دیز ، ساز فلوت ، نتهای دو چنگ اکتاو بس پیانوسیمو،دو اکتاو چنگ نقطه دار - ر دولاچنگ اکتاو با خطوط اتصال بهم پیوسته را در کنار نتهای دو اکتاو دولاچنگ ، فا اکتاو دولاچنگ ، می دیز اکتاو دولاچنگ و فا اکتاو دولاچنگ ، دو چنگ نقطه دار ر دولاچنگ با خط اتصال بهم پیوسته و نیز نتهای دو اکتاو  دولاچنگ  - فا اکتاو  - می اکتاو و فا اکتاو دولاچنگ را اجرا می کند. 
سازهای فلوت و ویلون ، تریل می نوازند تا به قسمت ششم که زهی ها ، بخش آ را در تنالیته ماژور با کمک بخشی از تم ریتورنلو به شکل فورته اجرا می کنند ، و بخش ب که ویلون و فلوت و کلاوسن می نوازند ، رسد و در بخش هفتم ، قسمت آ را زهی ها فورته نوازند که بخشی مطول از تم ریتورنلو است . در کنار آن ، سولو بخش ب را با سازهای ویلون و فلوت و کلاوسن می نوازد که همان تم است.
بخش هشتم را در قسمت آ، سازهای زهی اجرا می کنند  و تم ریتورنلو ، فورته نواخته می شود ، در بخش سولو ، ملودی سبکبال و شتابان  با صدای کلاوسن در پس آن اجرا می گردد. و بخش سی ، که برای نوازنده ساز کلاوسن ، و نشان دادن مهارت نوازندگی او طراحی شده است و سرانجام ، اثر بس بی قرار ، ره به واپسین بخش یعنی بخش نهم گشاید که زهی های توتی ، تم ریتورنلو را فورته و تمام عیار اجرا می کنند.
در نوشتار آینده ، فرم "فوگ " و "اپرا" در دوره تاریخی باروک را موشکافانه چون این نگاشت ، بررسی خواهم کرد.
همه درسهای شنیداری مرا می توانید ، تنها و تنها از یکتا کانال رسمی تلگرام اینجانب ، رابعه رضوی علوی( عسل) ، نویسنده و گوینده و آموزگار آنها در آرشیو سال 1395 بشنوید.
نشانی کانال تلگرام من :
rabeahrazaviofficial
rabeahrazavi    

مشخصات

  • منبع: http://vocalistmezzosoprano.persianblog.ir/post/37
  • کلمات کلیدی: دولاچنگ ,موسیقی ,اکتاو ,توتی ,ریتورنلو ,سولو ,اکتاو دولاچنگ ,دوره باروک ,موسیقی دانان ,رابعه رضوی ,موومان نخست
  • در صورتی که این صفحه دارای محتوای مجرمانه است یا درخواست حذف آن را دارید لطفا گزارش دهید.

تبلیغات

محل تبلیغات شما
محل تبلیغات شما

آخرین مطالب این وبلاگ

آخرین ارسال ها

عکس آقای خامنه ای

آخرین جستجو ها